artmweb economy

W historycznym procesie kapitalistyczne stosunki produkcji objęły również rolnictwo. Kapitalistyczne przedsiębiorstwo rolne nie różni się w swej istocie społeczno-ekonomicznej od przedsiębiorstwa przemysłowego. Podobnie jak w przemyśle, celem zastosowania kapitału staje się tu otrzymanie wartości dodatkowej, a środkiem do realizacji tego celu jest wyzysk najemnych robotników rolnych. Różnice dotyczą technicznej strony procesów produkcyjnych w rolnictwie — w odróżnieniu od przemysłu istotną rolę pełnią w tych procesach warunki przyrodnicze. Proces rozwoju kapitalizmu w rolnictwie doprowadził także do specyficznych zjawisk społeezno-ekonomicznych, nie występujących w przemyśle kapitalistycznym. Takim zjawiskiem jest występowanie kapitalistycznej renty gruntowej, gdy zastosowanie kapitału rolnego odbywa się na ziemi dzierżawionej, a więc nie będącej własnością kapitalisty rolnego, lecz właściciela ziemskiego. W tych warunkach w podziale wartości dodatkowej uczestniczą — obok kapitalistów rolnych - także właściciele ziemscy. Przejmują oni część wartości dodatkowej, powstałej w prowadzonych metodami kapitalistycznymi przedsiębiorstwach rolnych, stanowiącej nadwyżkę ponad przeciętny zysk, osiągany przez kapitalistycznego dzierżawcę. Tak więc wartość dodatkowa wytworzona w rolnictwie kapitalistycznym dzieli się na dwie części: przeciętny zysk kapitalisty rolnego oraz rentę gruntową, przejmowaną przez właściciela ziemskiego.